>
| ธรรมะปฏิบัติ |
|
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
|
จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน
จิตตานุปัสสนาสตกปัฏฐานคือ การมีสติเข้าไปตั้งเพื่อกำหนดรู้จิต จิตที่เป็นอารมณ์ของปัสสนากรรมฐานนั้นพระพุทธตรัสว่า มี 16
อย่าง เช่นกำหนดรู้จิตมีราคะว่ามีราคะ กำหนดรู้จิตไม่มีราคะว่าจิตไม่มีราคะ กำหนดรู้จิตมีโทสะว่าจิตมีโทสะ กำหนดรู้จิตไม่มี
โทสะว่าจิตไม่มีโทสะ กำหนดรู้จิตมีโมหะว่าจิตมีโมหะ กำหนดรู้จิตไม่มีโมหะว่าจิตไม่มีโมหะ และกำหนดรู้จิตอื่นๆ อีก 10 ชนิด
รวมกำหนดรู้จิต 16 ชนิด
วิธีปฏิบัติ ให้ตั้งสติกำหนดรู้ที่จิตนั้น ๆเช่นในขณะที่กำลังกำหนด พองหนอ ยุบหนอ เมื่อจิตนึกคิดถึงเรื่องราวต่าง ๆก็ให้ตั้งสติในใจ
กำหนดว่า คิดหนอ เมื่อจิตเกิดมีอารมณ์ ราคะ พอใจ ยินดี อยากได้ ให้ตั้งสติกำหนดในใจว่า ราคะหนอ พอใจหนอ ยินดีหนอ อยาก
ได้หนอ เมื่อจิตเกิดมีอารมณ์โกรธ ไม่พอใจ หงุดหงิด ให้ตั้งสติกำหนดในใจว่า โกรธหนอ ไม่พอใจหนอ หงุดหงิดหนอ เมื่อจิตหลง
หดหู่ เศร้าใจ เกียจคร้าน ให้ตั้งสติกำหนดในใจว่า หลงหนอๆ หดหู่หนอๆ เศร้าใจหนอๆ เกียจคร้าน หนอ ๆ เมื่ออยากยืน อยากนั่ง
อยากเดิน อยากนอน อยากรับประทานอาหาร ให้ตั้งสติกำหนดที่ต้นจิตว่า อยากยืนหนอ อยากเดินหนอ อยากนอนหนอ อยากรับ-
ประทานหนอ การมีสติติดตามดูจิตดังกล่าวมานี้ เรียกว่า จิตตานุปัสสนาสตปัฏฐาน
ธัมมานุปัสนาสติปัฏฐาน
ธัมมานุปัสสติปัฏฐาน คือ ก ารมีสติไปตั้งเพื่อกำหนดรู้ ธรรมคำว่าธรรมนั้นเป็นอารมณ์ของวิปัสสนากรรมฐาน อันได้แก่ นิวรณ์ 5
ขันธ์ 5 อายตนะ 12 โพชฌงค์ 7 และอริยสัจ 4 ในที่นี้จะอธิบายเฉพาะนิวรณ์ 5 ขันธ์ 5 และ อายนะ 12 เท่านั้น เพื่อเป็นแนวทางใน
การปฏิบัตินิวรณ์ 5 คือสิ่งที่กีดกันหรือขัดขวางจิตไม่ให้บรรลุคุณความดี ในที่นี้คือสิ่งขัดขวางมิให้เกิดสมาธิ และ วิปัสสนา มีอยู่ 5
อย่างคือ
1.กามฉันทะ ความพอใจในสิ่งที่น่าใคร่น่าปรารถนา เช่น รูปที่สวย เสียงที่ไพเราะ กลิ่นที่หอม รสที่อร่อย สัมผัสอ่อนนุ่ม เป็นต้น
2.พยาบาท ความโกรธเคืองความคิดปองร้าย
3.ถีนะมิทธะ ความท้อแท้และความง่วงเหงาหาวนอน
4.อุทธัจจะ กุกกุจฉะ ความฟุ้งซ่าน ความหงุดหงิดรำคาญใจหรือความวิตกกังวล
5.วิจิกิจฉา ความลังเลสงสัย
วิธีปฏิบัติ ให้กำหนดรู้ว่า นิวรณ์ 5 อย่างหนึ่งอย่างใดกำลังเกิดขึ้น เช่นในขณะที่กำลังนั่งกำหนดอาการพอง และ อาการยุบของท้อง
อยู่ มีกามฉันทะเกิดขึ้น ให้ตั้งสติกำหนดในใจว่า “ยินดีหนอๆ” “น่ารักหนอๆ” “ไพเราะหนอๆ” เป็นต้น เมื่อกำหนดอยู่เช่นนี้กาม
ฉันทะก็หายไป เมื่อหายไปแล้วควรกำหนดว่า”กามฉันทะหายไปหนอๆ” โดยนัยเดียวกันเมื่อมีความโกรธ ความท้อแท้ ความง่วง
นอน ความฟุ้งซ่าน ความกังวล ความสงสัยให้ตั้งสติกำหนดในใจว่า “โกรธหนอๆ” “ท้อแท้หนอๆ” “ง่วงนอนหนอๆ” ฟุ้งซ่านหนอ”
“กังวลหนอ” “สงสัยหนอ” เมื่อมีกำหนดภาวนาอยู่เช่นนี้ จะเห็นความเกิดขึ้นและความดับไปของนิวรณ์ที่กำลังกำหนดอยู่
ความลับของลมหายใจ
ลมหายใจเกี่ยวข้องกับระบบ การหารใจซึ่งเป็นกระบวนการนำก๊าซออกซิเจนเข้าไปในปอดเพื่อให้ซึมกระจายทั่วร่างกาย พร้อม
ทั้งนำก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ที่เกิดขึ้นออกจากร่างกายทาง-ปอดจึงอาจกล่าวได้ว่า ลมหายใจ เป็นสัญลักษณ์ของชีวิต เพราะถ้า
ปราศจากลมหายใจเสียแล้วย่อมหมายถึงความตาย ลมหายใจได้อยู่คู่ชีวิตของเราตั้งแต่แรกเกิดถึงปัจจุบัน จนกระทั่งบางครั้งเรามัก
จะลืมนึกถึงความสำคัญของสิ่งนี้ไปลมหายใจเป็นขุมพลังอันมหาศาลและมีความลับหลายสิ่งหลายอย่างซ้อนเร้นอยู่
ความสำคัญของลมหายใจในโยคปรัชญา
ลัทธิ “โยคะ” ซึ่งเป็นเรื่องของนักปราชญ์อินเดีย นามว่าอาจารย์ปตัญชลี ในสมัยโบราณ ได้เน้นถึงวิธีการที่จะทำให้คนเราสามารถ
ควบคุมจิตใจและร่างกายของตนเองได้อย่างสมบูรณ์ การบริหารการหายใจแบบโยคีเป็นส่วนหนึ่งของ“หะธะโยคะ" หรือหัฐโยคะ
หลักการของหะธะโยคะก็คือ “สุขภาพทางกายเป็นรากฐานของสุขภาพทางจิต” และจุดมุ่งหมายของวิชานี้ที่แท้จริงก็คือ ความเป็น
ผู้มีสุขภาพทางร่างกายแข็งแรง และ ปราศจากโรค เป็นประโยชน์ต่อไปของการฝึกหัดอบรมวิชา “หะธะโยคะ” หรือโยคะภาคกาย
คือเป็นการจัดเตรียมพื้นฐานในการฝึกหัดอบรมวิชา “ราชโยคะ” หรือ โยคะภาคจิต อันเป็นโยคะชั้นสูงต่อไป ตามหลักของโยคะ
นั้น ร่างกายของคนเรา ซึ่งประกอบด้วยอณู และ ปรมาณูนับล้านนี้ถูกแทรกซึมอยู่ด้วยปราณทั้งสิ้น “ปราณ” คือปัญญาอันลึกที่สุด
ของ “พลังธรรมชาติ” “พลังสากลของชีวิต” ปราณกับจิตมีความสัมพันธ์ อย่างสนิทแนบแน่นจนไม่อาจแยกออกจากกันได้ อินทรีย์
หรือร่างกายของมนุษย์และสัตว์ทั้งปวงนั้นโดยแท้จริงแล้วมิใช่สิ่งใดอื่นเลย แต่เป็นการแสดงออกมาให้ปรากฏของพลังจิตเป็นรูป-
ร่าง และ อวัยวะที่เปรียบเสมือนสรีรยนตร์ ซึ่งประกอบด้วยกลไกต่าง ๆ เมื่อคนเราสูดลมหายใจเข้า ก็ดูดเอาลมปราณ ซึ่งเป็นจะ
พลังงานอันสำคัญ และ มีซ่อนอยู่ในอากาศเข้าไปด้วยลมปราณ จึงมีบทบาทสำคัญมากสำหรับระบบการหายใจของคนเรา เพราะ
ทำให้ปอดเคลื่อนไหวจนเกิดการหายใจเข้าออกซึ่ง
จิตตานุปัสสนาสตกปัฏฐานคือ การมีสติเข้าไปตั้งเพื่อกำหนดรู้จิต จิตที่เป็นอารมณ์ของปัสสนากรรมฐานนั้นพระพุทธตรัสว่า มี 16
อย่าง เช่นกำหนดรู้จิตมีราคะว่ามีราคะ กำหนดรู้จิตไม่มีราคะว่าจิตไม่มีราคะ กำหนดรู้จิตมีโทสะว่าจิตมีโทสะ กำหนดรู้จิตไม่มี
โทสะว่าจิตไม่มีโทสะ กำหนดรู้จิตมีโมหะว่าจิตมีโมหะ กำหนดรู้จิตไม่มีโมหะว่าจิตไม่มีโมหะ และกำหนดรู้จิตอื่นๆ อีก 10 ชนิด
รวมกำหนดรู้จิต 16 ชนิด
วิธีปฏิบัติ ให้ตั้งสติกำหนดรู้ที่จิตนั้น ๆเช่นในขณะที่กำลังกำหนด พองหนอ ยุบหนอ เมื่อจิตนึกคิดถึงเรื่องราวต่าง ๆก็ให้ตั้งสติในใจ
กำหนดว่า คิดหนอ เมื่อจิตเกิดมีอารมณ์ ราคะ พอใจ ยินดี อยากได้ ให้ตั้งสติกำหนดในใจว่า ราคะหนอ พอใจหนอ ยินดีหนอ อยาก
ได้หนอ เมื่อจิตเกิดมีอารมณ์โกรธ ไม่พอใจ หงุดหงิด ให้ตั้งสติกำหนดในใจว่า โกรธหนอ ไม่พอใจหนอ หงุดหงิดหนอ เมื่อจิตหลง
หดหู่ เศร้าใจ เกียจคร้าน ให้ตั้งสติกำหนดในใจว่า หลงหนอๆ หดหู่หนอๆ เศร้าใจหนอๆ เกียจคร้าน หนอ ๆ เมื่ออยากยืน อยากนั่ง
อยากเดิน อยากนอน อยากรับประทานอาหาร ให้ตั้งสติกำหนดที่ต้นจิตว่า อยากยืนหนอ อยากเดินหนอ อยากนอนหนอ อยากรับ-
ประทานหนอ การมีสติติดตามดูจิตดังกล่าวมานี้ เรียกว่า จิตตานุปัสสนาสตปัฏฐาน
ธัมมานุปัสนาสติปัฏฐาน
ธัมมานุปัสสติปัฏฐาน คือ ก ารมีสติไปตั้งเพื่อกำหนดรู้ ธรรมคำว่าธรรมนั้นเป็นอารมณ์ของวิปัสสนากรรมฐาน อันได้แก่ นิวรณ์ 5
ขันธ์ 5 อายตนะ 12 โพชฌงค์ 7 และอริยสัจ 4 ในที่นี้จะอธิบายเฉพาะนิวรณ์ 5 ขันธ์ 5 และ อายนะ 12 เท่านั้น เพื่อเป็นแนวทางใน
การปฏิบัตินิวรณ์ 5 คือสิ่งที่กีดกันหรือขัดขวางจิตไม่ให้บรรลุคุณความดี ในที่นี้คือสิ่งขัดขวางมิให้เกิดสมาธิ และ วิปัสสนา มีอยู่ 5
อย่างคือ
1.กามฉันทะ ความพอใจในสิ่งที่น่าใคร่น่าปรารถนา เช่น รูปที่สวย เสียงที่ไพเราะ กลิ่นที่หอม รสที่อร่อย สัมผัสอ่อนนุ่ม เป็นต้น
2.พยาบาท ความโกรธเคืองความคิดปองร้าย
3.ถีนะมิทธะ ความท้อแท้และความง่วงเหงาหาวนอน
4.อุทธัจจะ กุกกุจฉะ ความฟุ้งซ่าน ความหงุดหงิดรำคาญใจหรือความวิตกกังวล
5.วิจิกิจฉา ความลังเลสงสัย
วิธีปฏิบัติ ให้กำหนดรู้ว่า นิวรณ์ 5 อย่างหนึ่งอย่างใดกำลังเกิดขึ้น เช่นในขณะที่กำลังนั่งกำหนดอาการพอง และ อาการยุบของท้อง
อยู่ มีกามฉันทะเกิดขึ้น ให้ตั้งสติกำหนดในใจว่า “ยินดีหนอๆ” “น่ารักหนอๆ” “ไพเราะหนอๆ” เป็นต้น เมื่อกำหนดอยู่เช่นนี้กาม
ฉันทะก็หายไป เมื่อหายไปแล้วควรกำหนดว่า”กามฉันทะหายไปหนอๆ” โดยนัยเดียวกันเมื่อมีความโกรธ ความท้อแท้ ความง่วง
นอน ความฟุ้งซ่าน ความกังวล ความสงสัยให้ตั้งสติกำหนดในใจว่า “โกรธหนอๆ” “ท้อแท้หนอๆ” “ง่วงนอนหนอๆ” ฟุ้งซ่านหนอ”
“กังวลหนอ” “สงสัยหนอ” เมื่อมีกำหนดภาวนาอยู่เช่นนี้ จะเห็นความเกิดขึ้นและความดับไปของนิวรณ์ที่กำลังกำหนดอยู่
ความลับของลมหายใจ
ลมหายใจเกี่ยวข้องกับระบบ การหารใจซึ่งเป็นกระบวนการนำก๊าซออกซิเจนเข้าไปในปอดเพื่อให้ซึมกระจายทั่วร่างกาย พร้อม
ทั้งนำก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ที่เกิดขึ้นออกจากร่างกายทาง-ปอดจึงอาจกล่าวได้ว่า ลมหายใจ เป็นสัญลักษณ์ของชีวิต เพราะถ้า
ปราศจากลมหายใจเสียแล้วย่อมหมายถึงความตาย ลมหายใจได้อยู่คู่ชีวิตของเราตั้งแต่แรกเกิดถึงปัจจุบัน จนกระทั่งบางครั้งเรามัก
จะลืมนึกถึงความสำคัญของสิ่งนี้ไปลมหายใจเป็นขุมพลังอันมหาศาลและมีความลับหลายสิ่งหลายอย่างซ้อนเร้นอยู่
ความสำคัญของลมหายใจในโยคปรัชญา
ลัทธิ “โยคะ” ซึ่งเป็นเรื่องของนักปราชญ์อินเดีย นามว่าอาจารย์ปตัญชลี ในสมัยโบราณ ได้เน้นถึงวิธีการที่จะทำให้คนเราสามารถ
ควบคุมจิตใจและร่างกายของตนเองได้อย่างสมบูรณ์ การบริหารการหายใจแบบโยคีเป็นส่วนหนึ่งของ“หะธะโยคะ" หรือหัฐโยคะ
หลักการของหะธะโยคะก็คือ “สุขภาพทางกายเป็นรากฐานของสุขภาพทางจิต” และจุดมุ่งหมายของวิชานี้ที่แท้จริงก็คือ ความเป็น
ผู้มีสุขภาพทางร่างกายแข็งแรง และ ปราศจากโรค เป็นประโยชน์ต่อไปของการฝึกหัดอบรมวิชา “หะธะโยคะ” หรือโยคะภาคกาย
คือเป็นการจัดเตรียมพื้นฐานในการฝึกหัดอบรมวิชา “ราชโยคะ” หรือ โยคะภาคจิต อันเป็นโยคะชั้นสูงต่อไป ตามหลักของโยคะ
นั้น ร่างกายของคนเรา ซึ่งประกอบด้วยอณู และ ปรมาณูนับล้านนี้ถูกแทรกซึมอยู่ด้วยปราณทั้งสิ้น “ปราณ” คือปัญญาอันลึกที่สุด
ของ “พลังธรรมชาติ” “พลังสากลของชีวิต” ปราณกับจิตมีความสัมพันธ์ อย่างสนิทแนบแน่นจนไม่อาจแยกออกจากกันได้ อินทรีย์
หรือร่างกายของมนุษย์และสัตว์ทั้งปวงนั้นโดยแท้จริงแล้วมิใช่สิ่งใดอื่นเลย แต่เป็นการแสดงออกมาให้ปรากฏของพลังจิตเป็นรูป-
ร่าง และ อวัยวะที่เปรียบเสมือนสรีรยนตร์ ซึ่งประกอบด้วยกลไกต่าง ๆ เมื่อคนเราสูดลมหายใจเข้า ก็ดูดเอาลมปราณ ซึ่งเป็นจะ
พลังงานอันสำคัญ และ มีซ่อนอยู่ในอากาศเข้าไปด้วยลมปราณ จึงมีบทบาทสำคัญมากสำหรับระบบการหายใจของคนเรา เพราะ
ทำให้ปอดเคลื่อนไหวจนเกิดการหายใจเข้าออกซึ่ง
| |||||||
|
|
|
|
